طبقه بندي روغن موتور بر اساس ويسكوزيته
گرانروي اولين و مهمترين ويژگي است که در کار با روغنها بايد در نظر گرفته شود. داشتن گرانروي مناسب براي روغن موتور در شرايط مختلف دمايي کارکرد، جهت روانکاري صحيح قطعات متحرک موتور الزامي است. در لحظهاي که موتور روشن ميشود حرارت آن حدوداً برابر با درجه حرارت محيط است ولي بتدريج با کار کردن موتور، درجهحرارت بالا ميرود. پس بايد گرانروي روغن موتور را در شرايط مختلف دمايي در نظر گرفت. انجمن مهندسين خودرو (SAE) طبقهبندي روغنهاي موتور را برحسب گرانروي و درجه حرارت انجام داده است.
در سيستم طبقهبندي گرانروي SAE روغنهاي مناسب براي استفاده در درجهحرارتهاي پايين با حرف W (Winter) مشخص ميشوند. روغنهايي که در درجه خود داراي حرف W نيستند براي هواي معتدل و گرم و براي کار موتور در درجهحرارت نرمال مناسبند.
جدول 1 درجههاي مناسب گرانروي براي استفاده در تابستان و جدول 2 درجههاي مناسب گرانروي براي استفاده در زمستان را نشان ميدهد.
جدول 1: درجههاي مناسب گرانروي براي استفاده در تابستان
جدول 2: درجههاي مناسب گرانروي براي استفاده در زمستان
در هواي سرد بايد از روغنی با درجه گرانروي پايين استفاده کرد. در صورت استفاده از چنين روغني، موتور به راحتي روشن ميشود و روغن سريع به تمام قطعات موتور رسيده و عمل روغنکاري بدرستی صورت ميگيرد. اما در هواي گرم روغن با گرانروی کم بسيار رقيق شده و نميتواند لايه مناسب براي روغنکاري را ايجاد کند. براي دماهاي بالا نيز بايد از روغني با درجه گرانروي بالا استفاده کرد تا روغن در دماهای بالا بيش از حد رقيق نشود. از طرفی وقتي دما کمي پايين ميآيد موتور سرد شده و اگر گرانروی روغن بالا باشد، روغن قابليت پمپ شدن خود را از دست میدهد. بنابراين روغن با سرعت مناسب به همه قطعات نميرسد. همينطور هنگام روشن شدن نيز مشکل ايجاد میکند. براي اينکه چنين مشکلي به وجود نيايد روغنهاي چنددرجهاي ساخته شدهاند.
روغنهاي ذکرشده در جدولهاي 1 و 2 روغنهاي تک درجهاي هستند. روغنهاي چند درجهاي از مخلوط کردن يک روغن با گرانروي کم با پليمرهاي بهبوددهنده شاخص گرانروي بهدست ميآيند. مثلاً وقتي اين پليمرها به اندازهاي که براي رسيدن به گرانروي SAE 40 لازم است، به روغني با گرانروي SAE 15W اضافه شود، روغن بهدست آمده در درجهحرارتهاي پايين مانند روغن SAE 15W عمل ميکند ضمن اينکه در دماهاي بالا خواص روغن SAE 40 را نيز دارد. اين روغن SAE 15W-40 است که در گسترهي دمايي نسبتاً زيادي کاربرد خواهد داشت. در واقع گرانروي اين روغنها متناسب با دما تنظيم ميشود. جدول 3 روغنهاي چند درجهاي و دامنه درجهحرارتهاي کاربرد آنها را نشان ميدهد.
جدول 3 روغنهاي چنددرجهاي و دامنه درجهحرارت کاربرد آنها
استفاده از روغنهاي چنددرجه نسبت به روغنهاي تک درجه مزيتهايي دارد که بعضي از آنها عبارتند از:
• راحتتر روشن شدن موتور که در نتيجهی آن كاهش سايش موتور، افزايش عمر استارت و باتري را خواهيم داشت
• کاهش مصرف سوخت (در بعضي موارد ممکن است تا 3% روي مصرف سوخت تأثير بگذارد.)
• استفاده از يک روغن در تمام طول سال و راندمان عالي در درجهحرارتهاي بالا
• کاهش ميزان روغنسوزي استفاده از مواد پليمري بعنوان ماده افزودني به روغنموتور در موتورهاي ديزلي تأثير بسزايي در کاهش روغنسوزي دارد. بعضي از اين پليمرها در درجهحرارتهاي بالا ميسوزند و لايههايي از کربن در شيار رينگ روغن ايجاد ميکنند که به آببندي آن کمک ميکند.
از بررسی بدنه و ظاهر خودرو گرفته تا مراقبت از موتور و تعویض بهموقع قطعات، هر یک نقش مهمی در حفظ کارایی خودرو ایفا میکنند. یکی از نکات اساسی در نگهداری موتور، انتخاب روغن موتور مناسب و تعیین زمان مناسب برای تعویض آن است. در این راستا، سوال اساسی این است که هر خودرو با توجه به نوع موتور و شرایط جوی، به کدام نوع روغن موتور نیاز دارد و برای هر فصل چگونه میتوان بهترین انتخاب را داشت؟ پاسخ به این پرسش میتواند به بهبود عملکرد خودرو و افزایش عمر مفید آن کمک شایانی کند.
وظیفه اصلی روغن موتور، روانکاری و تسهیل حرکت قطعات مختلف موتور خودرو بهصورت یکنواخت و بدون اصطکاک میباشد. روغن موتور، بهعنوان یک عنصر کلیدی در عملکرد بهینه و سلامت موتور، در شرایط مختلف جوی و دمایی، وظایف متعددی را به انجام میرساند. در فصلهای سرد، روغن موتور نقش حیاتی در خنک کردن قطعات موتور ایفا میکند و حرارتهای اضافی ناشی از فرآیند احتراق را بهخوبی خارج میسازد. همچنین، با ایجاد آببندی مناسب میان رینگهای پیستون و بدنه سیلندر و دیگر فواصل موجود، مانع از نشت و کاهش کارایی میشود. بهعلاوه، روغن موتور قادر است گرد و غبار، دوده و ذرات خارجی ناشی از سایش را از درون موتور خارج کند و این مواد را معلق نگه دارد تا از تجمع آنها جلوگیری شود. این بهطور مستقیم به کاهش زنگزدگی در قطعات فلزی کمک کرده و توانایی روغن در کاهش تأثیر ضربههای ناشی از کارکرد موتور، به بهبود طول عمر موتور منجر میشود.
در انتخاب روغن موتور مناسب، توجه به غلظت آن در فصول مختلف حائز اهمیت است، چرا که در فصلهای گرم باید از روغن با درجه ویسکوزیته بالاتر استفاده گردد تا از رقیق شدن بیش از حد آن جلوگیری شود. بهعنوان مثال، در خودروهایی همچون ماکسیما، استفاده از روغن 10W40 در مناطق گرم و 10W30 در مناطق معتدل و خنک بهعنوان بهترین گزینهها معرفی شدهاند. بنابراین، رعایت اصول انتخاب روغن موتور متناسب با شرایط جوی، نه تنها به حفظ کارایی موتور کمک میکند، بلکه به سلامت کلی خودرو نیز ارجحیت میبخشد.
ویسکوزیته یکی از ویژگیهای کلیدی روغن موتور به شمار میرود که تأثیر چشمگیری بر عملکرد و عمر موتور خودرو دارد. در شرایط جوی متفاوت، این ویژگی تغییر میکند و بنابراین انتخاب روغن موتور مناسب برای فصول مختلف ضرورت مییابد. به طور کلی، ویسکوزیته روغن موتور با استفاده از اعدادی از ۰ تا ۶۰ مشخص میشود؛ به طوری که برای فصلهای سرد و زمستانی از اعداد ۰ تا ۲۵ و برای فصلهای گرم و تابستانی از اعداد ۳۰ تا ۶۰ استفاده میشود. بر این اساس روغنهای موتور به دو دسته سینگل گرید و مولتی گرید تقسیمبندی میشوند.
روغن موتور سینگل گرید که با یک عدد در بستهبندی نشان داده میشود، تنها برای یک نوع شرایط آب و هوایی آزمایش شده و به عنوان مثال روغنهایی با عدد ۱۰ برای فصول گرم و تا ۲۵ برای فصول سرد مناسب هستند. در مقابل، روغن موتورهای مولتی گرید که با دو عدد و یک حرف (مانند 10W40) مشخص میشوند، به لطف فناوریهای نوین پلیمری، قابلیت کارایی در هر دو فصل را دارند و عدد قبل از حرف W نمایانگر ویسکوزیته در دماهای سرد و عدد بعدی نمایانگر آن در دماهای گرم است. روغن موتور چهار فصل نیز به عنوان محصولی که قابلیت کارایی در شرایط دمایی مختلف را دارد، شناخته میشود و انتخاب آن از سوی تولیدکنندگان خودرو نظیر سایپا و ایران خودرو به مشتریان توصیه میشود. به طور کل، با انتخاب و استفاده از بهترین روغن موتور متناسب با شرایط جوی، میتوان به حفاظت از موتور و افزایش طول عمر و عملکرد خودروی خود کمک شایانی کرد.
